Қарақабақ қонысы — Маңғыстау облысы, Түпқараған ауданында, Каспий теңізінің жағалауындағы 150 метр биіктікте орналасқан ежелгі қала орны. Қалашық аумағы 3 гектардан асады және айналасы қорған қабырғаларымен қоршалған. Бұл қоныс б.з. III–V ғасырларына тән және Арал–Каспий өңірінде өмір сүрген қала типтес елді мекендердің бірі болып саналады. Ол сауда мен қолөнердің маңызды орталығы болған.
Қарақабақ – тек қазақстандық ғана емес, әлемдік деңгейдегі археологиялық ескерткіш. Зерттеулер қалашықтың:
- Хорезмдік мәдениеттен бастау алып, ғұн дәуірінде өркендегенін,
- 100 мыңға дейін халқы болған ірі орталық болғанын,
- Ұлы Жібек жолының бір тармағы арқылы халықаралық сауда қатынастарына қатысқанын,
- Жергілікті және сырттан әкелінген монеталар, керамика, зергерлік бұйымдар табылғанын айғақтайды.
Қалашық аумағынан табылған жүздеген монеталар мен бұйымдар Қарақабақтың Қытай, Соғды, Бұхара, Хорезм, Парфия, Сасандық Иранмен тығыз байланыста болғанын көрсетеді.
Византиялық тиындардың табылуы Каспий–Қара теңіз бағытымен Еділ–Жайық су жолдары арқылы жалғасқан халықаралық теңіз саудасы болғанын дәлелдейді. Бұл Қарақабақтың Ұлы Жібек жолының солтүстік-теңіз бағытындағы ірі нүкте болғанының бірден-бір айғағы.
Археологиялық қазба жұмыстары барысында Қарақабақтан бастың әдейі деформацияланған сүйектері де табылған. Бұл дәстүр — адамның бас сүйегінің пішінін саналы түрде өзгерту тәжірибесі, ежелгі кезеңдерде түркі, африкалық және үнді тайпаларында кездескен.
Қарақабақтағы мұндай антропологиялық деректер сол замандағы тұрғындар арасында әлеуметтік мәртебе, рулық немесе тайпалық бірегейлікті білдіру мақсатында жасалғанын көрсетеді. Бұл рәсім сол дәуірдегі мәдени және идеологиялық көзқарастың көрінісі болып табылады.
Фотосуреттегі жапсырмалар:
- Маңдай-шүйде жағынан деформацияланған бас сүйек
